Tης Αρχοντούλας Τσιλικιώτη
Σχεδόν πέντε μήνες μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Ντόναλντ Τραμπ, οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν χωρίς πρέσβη στην Αθήνα. Παρά την έγκριση της Κίμπερλι Γκιλφόιλ από την Επιτροπή Διεθνών Σχέσεων της Γερουσίας για τη θέση της πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Ελλάδα, η επίσημη τοποθέτησή της παραμένει «παγωμένη», εγκλωβισμένη σε ένα θεσμικό και πολιτικό παιχνίδι εξουσίας μεταξύ Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικανών. Και όσο η Γερουσία τελεί υπό πολιτικό αδιέξοδο, η πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αθήνα λειτουργεί χωρίς επικεφαλής, σε μια εξαιρετικά ευαίσθητη γεωπολιτική συγκυρία.
Η Γκιλφόιλ είναι μία από τους περίπου 130 υποψηφίους που βρίσκονται σε εκκρεμότητα, καθώς οι Δημοκρατικοί μπλοκάρουν τις fast-track επιβεβαιώσεις και απαιτούν ονομαστική ψηφοφορία για κάθε διορισμό, επιβραδύνοντας το έργο της εκτελεστικής εξουσίας. Η Γερουσία έχει διακόψει τις εργασίες της μέχρι τις αρχές Σεπτεμβρίου, αφήνοντας σημαντικές θέσεις, όπως αυτή της πρεσβευτού στην Ελλάδα, χωρίς θεσμική κάλυψη.
Στρατηγικός σύμμαχος χωρίς εκπροσώπηση
Η απουσία πρέσβη στην Αθήνα έχει βαρύ συμβολικό και ουσιαστικό κόστος. Η Ελλάδα αποτελεί στρατηγικό σύμμαχο των ΗΠΑ, πυλώνα σταθερότητας στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο και έδρα σημαντικών αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων. Εν μέσω ενεργειακών και γεωπολιτικών ανακατατάξεων, η παρουσία ενός ισχυρού εκπροσώπου των ΗΠΑ στην ελληνική πρωτεύουσα είναι περισσότερο από απαραίτητη — είναι επιβεβλημένη.
Ο Τομ Μπάρακ στην Άγκυρα – Παρουσία με αιχμές
Την ίδια στιγμή, στην Άγκυρα, ο νέος Αμερικανός πρέσβης Τομ Μπάρακ έχει ήδη εγκατασταθεί και δραστηριοποιείται έντονα, προκαλώντας όμως κύμα αντιδράσεων σε Ελλάδα, ΗΠΑ και Ισραήλ για τη φιλοτουρκική στάση του. Ο Μπάρακ, διορισμένος από τον Τραμπ την ίδια περίοδο με τη Γκιλφόιλ, εμφανίστηκε αισιόδοξος σε συνέντευξή του στο τουρκικό δίκτυο Habertürk για την επανέναρξη των διαδικασιών πώλησης των F‑35 στηνΤουρκία, παράτιςαμερικανικέςκυρώσειςκαιτιςεπιφυλάξειςτουΚογκρέσου.
«Η Τουρκία δεν πρέπει να είναι απλώς αμυντικός εταίρος», είπε χαρακτηριστικά. «Πρέπει να είναι περιφερειακή συνιστώσα. Με τις δυνατότητές της, να γίνει –μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες– το κέντρο του μηχανισμού ασφαλείας της Μέσης Ανατολής.»
Η δήλωση αυτή ερμηνεύτηκε ως ευθεία υιοθέτηση της τουρκικής αναθεωρητικής ρητορικής, σε μια περίοδο που η Άγκυρα κατέχει το 38% της Κύπρου, αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο και απειλεί ανοιχτά το Ισραήλ. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι αντιδράσεις δεν άργησαν. Ο πρώην σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας Τζον Μπόλτον κάλεσε τον Μπάρακ να «θυμηθεί τον ρόλο του» και να πάψει να λειτουργεί ως «λογογράφος του Ερντογάν».
Το Hellenic American Leadership Council (HALC), η Αρμενική Εθνική Επιτροπή Αμερικής (ANCA) και οι American Friends of Kurdistan (AFK) καταδίκασαν από κοινού τη στάση του, κάνοντας λόγο για «προπαγανδιστή της Άγκυρας» που αγνοεί τα δικαιώματα των συμμάχων και των καταπιεσμένων μειονοτήτων. «Ο κ. Μπάρακ δεν εκπροσωπεί τις αξίες μας», ανέφερε στέλεχος του HALC. «Πλήττει το κύρος της αμερικανικής διπλωματίας».
Υπονόμευση της ισραηλινής ασφάλειας και ανοχή στην καταστολή
Η ενόχληση είναι έκδηλη και στο Ισραήλ. Οι Times of Israel μίλησαν για υπονόμευση των ισραηλινών επιχειρήσεων στη Συρία, ενώ ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ δήλωσε δηκτικά: «Όποιος επικρίνει τις επιδρομές μας, απλώς δεν κατανοεί την απειλή που αντιμετωπίζουμε».
Προσθέτοντας στις ανησυχίες, ο Μπάρακ υποβάθμισε πρόσφατα τις τουρκικές επιθέσεις κατά Κούρδων και Δρούζων στη Συρία, κάνοντας λόγο για «χειραγώγηση στα socialmedia». Επίσης, άσκησε κριτική στις ισραηλινές επιδρομές, χαρακτηρίζοντάς τες «εμπόδιο για την ειρήνευση». Οι θέσεις αυτές ταυτίζονται σε μεγάλο βαθμό με την τουρκική γραμμή και συνιστούν σοβαρή απόκλιση από την παραδοσιακή αμερικανική στάση.
Η ανάγκη για παρουσία στην Αθήνα είναι πιο επείγουσα από ποτέ
Σε αυτό το φόντο, η καθυστέρηση τοποθέτησης της Κίμπερλι Γκιλφόιλ στην Αθήνα αποκτά νέα διάσταση. Η Ελλάδα χρειάζεται έναν Αμερικανό πρέσβη με θεσμικό κύρος, πολιτική στήριξη και στρατηγική επίγνωση — όχι μόνο για να προστατεύσει τα εθνικά της συμφέροντα, αλλά και για να διατηρηθεί η ισορροπία στην ευρύτερη περιοχή. Το κενό στην Αθήνα, σε συνδυασμό με την αμφιλεγόμενη παρουσία στην Άγκυρα, διαταράσσει την εικόνα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και αποδυναμώνει τη θέση της Ουάσιγκτον στον κρίσιμο γεωπολιτικό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου.
Η άμεση επικύρωση και τοποθέτηση της Γκιλφόιλ δεν είναι ζήτημα εσωτερικής πολιτικής ισορροπίας. Είναι ζήτημα στρατηγικής συνέπειας. Κάθε μέρα καθυστέρησης επιτρέπει σε τρίτους να καλύψουν το κενό επιρροής — και η διπλωματία, όπως γνωρίζουμε, δεν ευνοεί τα κενά.
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Πολιτική», 9-8-2025)